Ο «Ντερβίσης» που παίζει με το μυαλό, όχι με τα πινακάκια
Την άνοιξη του (μακρινού πια) 1993 άκουσα για πρώτη φορά το όνομα του Εργκίν Αταμάν.
Ο Άρης ετοιμαζόταν να αντιμετωπίσει την Έφες Πίλσεν στον τελικό του Κυπέλλου Κυπελλούχων του 1993 και λόγω… γλώσσας, ανέλαβα για τον «ΦΙΛΑΘΛΟ» που εργαζόμουν τότε μια συνέντευξη με τον Αϊντίν Ερς, τον τότε προπονητή της ομάδας. Η τηλεφωνική συνέντευξη εξελίχθηκε σε… ποταμό που κράτησε πάνω από μια ώρα. Ο Ερς, ένας απόλυτα ευγενής άνθρωπος μέσα στ’ άλλα, όταν μου ανέφερε το όνομά του τότε ασίσταντ του, μου είπε ότι έχει φοιτήσει σε ιταλικό σχολείο (κάτι όχι συνηθισμένο για Τούρκο), αλλά και τον αποκάλεσε και «darvis».
Διευκρίνιση: Στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει να αποκαλούμε «ντερβίση» τον ιδιόρρυθμο, τον αντισυμβατικό. Στην Τουρκία η λέξη έχει άλλο νόημα, όταν δεν χρησιμοποιείται κυριολεκτικά. Στον οθωμανικό στρατό οι ντερβίσηδες, οι ασκητές των σουφικών ταγμάτων, δεν πολεμούσαν μεν, αλλά ακολουθούσαν πάντα τις εκστρατείες και είχαν κομβικό ρόλο: Να φανατίζουν. Αυτοί μιλούσαν στους στρατιώτες πριν τις μάχες, τους αφιόνιζαν και τους έστελναν εναντίον του εχθρού με τις ευχές του Αλλάχ.
Δηλαδή, ο «ντερβίσης» παίζει με την ψυχολογία.
Τον θυμήθηκα όταν άρχισε τα πρώτα του βήματα ως προπονητής. Τον παρακολουθώ, λόγω επαγγελματικού ενδιαφέροντος, από τότε. Αυτή η λέξη δεν μου έφυγε από το μυαλό ποτέ, διότι τον χαρακτήρισε σε όλη του την πορεία.
Συμπληρώνει φέτος 30 χρόνια πρώτος προπονητής. Σε όλα πορεύτηκε με το ίδιο σκεπτικό: Ο παίκτης είναι ο πρωταγωνιστής. Αυτός θα… βρει τη λύση. Αυτός θα παίξει ένας-ένας, αυτός θα παίξει καλύτερη άμυνα, αυτός θα βάλει το κρίσιμο σουτ.
Η δουλειά του προπονητή, σύμφωνα μ’ αυτά που έχει δείξει ο Αταμάν τόσα χρόνια, όχι φέτος, ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ να βοηθήσει τον παίκτη: Να του βγάλει ελεύθερα σουτ, να βοηθούν οι ψηλοί με σκριν όποιον κατεβάζει τη μπάλα, να κρύβονται οι όποιες αδυναμίες του κάθε παίκτη (γιατί όλοι έχουν αδυναμίες). Αλλά να επιλέγονται κάθε στιγμή οι «σωστοί 5»: Δηλαδή τα πρόσωπα που μπορούν να λειτουργήσουν καλύτερα τη δεδομένη στιγμή. Κυρίως αυτά με την καλύτερη ψυχολογία.
Πινακάκια και σχέδια αυστηρά δεν υπήρξαν ποτέ στο δικό του μπάσκετ. Προφανώς και δεν είναι άσχετος μ’ αυτά. Κανείς δεν είναι άσχετος σ’ αυτό το επίπεδο. Ούτε τα υποτιμά. Απλά, μ’ αυτό τον τρόπο μεταφέρει την ευθύνη στον παίκτη. Σε βάζω μέσα, βρες λύση. Εγώ λέω ποιος θα πάρει τη μπάλα, αυτός θα κάνει ό,τι πρέπει για να το βάλει.
Ευθυνόφοβος, θα πείτε. Όχι. Πλέον είναι μια φιλοσοφία αυτή. Έτσι πορεύτηκε 30 χρόνια, επαναλαμβάνω. Έτσι έβγαλε (πολλά) λεφτά. Έτσι πήρε τίτλους, έτσι άκουσε το όνομά του να γίνεται σύνθημα, κι έτσι πια θεωρείται ο πιο πετυχημένος Τούρκος προπονητής ever.
Υπάρχουν παίκτες που την φιλοσοφία αυτή τη λατρεύουν. Και τον λατρεύουν. Οι μεγαλωμένοι σε ασφυκτικά συστήματα, σε πλήρη έλεγχο του κόουτς, με το που συναντούν τον Αταμάν λένε μέσα τους «τώρα γίναμε». Γιατί αισθάνονται ότι κάποιος τους σέβεται και τους εμπιστεύεται. Τους δίνει την ευθύνη.
Οι επιτυχίες του Αταμάν σε ομαδικό επίπεδο είχαν πάντα τη σφραγίδα ενός ή περισσότερων «παικταράδων». Που βγήκαν μπροστά και καθάρισαν τη μπουγάδα. Από το κύπελλο της Τουρκ Τέλεκομ το 1997, όταν καθάρισε ο Μίρκο Μιλίσεβιτς, μέχρι την Ευρωλίγκα του 2024 με τον Ναν και τον Σλούκα και το κύπελλο του 2026 με τον Χέις Ντέιβις.
Ο Αταμάν το ξέρει ότι λειτουργεί διαφορετικά από πολλούς προπονητές στο θέμα διαχείριση παικτών. Το χρησιμοποιεί προς όφελός του. Όταν τηλεφωνεί σε κάποιον παίκτη για να του πει ότι τον θέλει στην ομάδα του, το λέει: «Εδώ θα είσαι εσύ ο πρωταγωνιστής». Και ο παίκτης φτιάχνεται. Μπορεί να μην καταλαβαίνει ακριβώς εκείνη την ώρα τι τον φτιάχνει, αλλά αυτή η αίσθηση ελευθερίας είναι κάτι που όλοι οι παίκτες αποζητούν, σε οποιοδήποτε επίπεδο.
Κι επειδή τους δίνει αυτήν την ελευθερία, που ξέρει πόσο «πολύτιμη» τη θεωρούν, έχει και απαιτήσεις για την απόδοσή τους. Χωρίς «βοήθεια». Χωρίς παρότρυνση. Μόνο και μόνο επειδή έχουν κάτι που αλλού δεν θα το’ χαν.
Η ιστορία του Αταμάν, ειδικά όταν δούλευε στην Τουρκία που αισθανόταν και πιο άνετα, περιέχει πάρα πολλές δηλώσεις που ουσιαστικά έβγαζε στη σέντρα τους παίκτες του, ακόμα και τους σταρ του, όταν δεν έπαιζαν καλά. Όσοι έπεσαν από τα σύννεφα φέτος όταν άκουγαν π.χ. τις χοντράδες που είπε για τα τεσσάρια της ομάδας του, για τον Χολμς, ως και τη χθεσινή απρέπεια στον Σορτς, δεν έχουν παρακολουθήσει (ή έχουν ξεχάσει) την πορεία του.
Αυτό έχει δύο αναγνώσεις: Αφ’ ενός, αισθάνεται ένα είδος προδοσίας. «Τζάνεμ, σε έφερα εδώ, σου’ δωσα μπασκετική ελευθερία να κάνεις ό,τι θες, και παίζεις έτσι»; Κάτι τέτοιο σκέφτεται εκείνη τη στιγμή. Και αφ’ ετέρου, μάλλον θεωρεί τις χοντράδες αυτές ως ένα επιπλέον κίνητρο. Να τσαντιστεί πιο πολύ ο παίκτης και να του «απαντήσει». Σε κάποιους λειτουργεί έτσι, σε άλλους όχι.
Όταν ο Παναθηναϊκός συμφώνησε με τον Αταμάν το 2023, ήξερε τι έπαιρνε. Αλίμονο. Τόσα χρόνια περιδιάβαινε τις πιάτσες. Τα χαρακτηριστικά του αυτά τα’ χει κρατήσει όλα αυτά τα χρόνια.
Η διαφορά ήταν τα αποτελέσματα, όχι η συμπεριφορά του Αταμάν.
Μέχρι την συμφωνία με τον Ναν αρχές Νοεμβρίου 2023, ο Παναθηναϊκός του Αταμάν είχε μια εξευτελιστική ήττα στον τελικό του Σούπερ Καπ από τον Ολυμπιακό, ρεκόρ 2-4 στην Euroleague και στην GBL μια νίκη στο καλάθι στο Περιστέρι (66-64) τη δεύτερη αγωνιστική. Τον ανέβασε, βέβαια, η νίκη στο ΣΕΦ επί του Ολυμπιακού για το πρωτάθλημα.
Αταμάν και Ναν λειτούργησαν ως τέντζερης και καπάκι. Ο Ναν βρήκε την ελευθερία που ήθελε για να βάλει 30άρες και να στρώσει την επιστροφή του στο ΝΒΑ κι ο Αταμάν τον παικταρά που θα του άλλαζε τη χρονιά. Όπως κι έγινε. Με το φοβερό μπαμ του (πλημμυρισμένου από κίνητρα) Σλούκα στα κρίσιμα σημεία και με κορμό που άντεξε να παίξει στο κόκκινο.
Με τους δύο τίτλους, το έβδομο και το πρωτάθλημα από 0-2 κάτω από τις μασχάλες του, προφανώς ο Αταμάν δεν είχε λόγο να τσακωθεί με κανέναν. Και να τσακωνόταν, άλλωστε, ο κόσμος δίκιο θα του’ δινε. Κανείς δεν ασχολήθηκε με το άδειασμα του Γκάι. Την εξαφάνιση του Βιλντόζα σε σχέση με την περσινή του χρονιά. Την αντιμετώπιση στον Μπαλτσερόφσκι. Και την επόμενη χρονιά την άρνησή του να ψάξει έναν τρόπο να βάλει στην ομάδα τον Λορέντζο Μπράουν.
Την ίδια λογική που παρουσιάζει δεκαετίες τώρα, αυτήν παρουσίασε και την τελευταία διετία, τόσο στις μεταγραφές, όσο και στη διαχείριση. Φέρε μου εσύ παικταράδες κι εγώ θα τους χωρέσω. Παικταράδες να’ ναι, προσωπικότητες, να τα χώνουν, και δεν με νοιάζει αν παίζουν αργά ή γρήγορα, αν είναι ψηλοί ή κοντοί, αν θα τα βρουν μεταξύ τους ή δεν θα τα βρουν (που οι περισσότεροι τα έβρισκαν, βέβαια).
Είναι πολύ άδικο για τον Αταμάν να αντιμετωπίζεται τώρα ως άσχετος και ταβερνιάρης. Αυτός δεν άλλαξε. Αυτά έκανε τόσα χρόνια, αυτά και τώρα. «Συστήματα» του στυλ «θα παίξουμε το 2», φάσεις σχεδιασμένες στα πινακάκια, διαχείριση λεπτών με ακρίβεια δευτερολέπτου κτλ. δεν είναι Αταμάν, ούτε ήταν ποτέ.
Απλά, κάποιες φορές τα σουτ μπαίνουν και είσαι γίγαντας και κάποιες φορές δεν μπαίνουν και σε λένε ταβερνιάρη.
Το μπάσκετ του Αταμάν αυτό ήταν, αυτό είναι κι αυτό θα είναι. Προσωπικά δεν μου αρέσει καθόλου, αλλά αυτά είναι γούστα. Αποτελεί ουτοπία να σκεφτεί κανείς ότι θα αλλάξει στα 60 του, έχοντας 30ετή εμπειρία και επιτυχίες ακολουθώντας μια συγκεκριμένη φιλοσοφία.
Και η όποια μαγκιά (για τους συναδέλφους μου το γράφω) είναι να γράψεις ή να πεις ότι δεν σ’ αρέσει αυτή η φιλοσοφία, αυτό το μπάσκετ του Αταμάν, ότι είναι ρηχό και χωρίς συγκεκριμένες αρχές, όταν είναι όρθιος και πάνω στο βάθρο. Και οι άσχετοι, οι οπαδοί της νίκης και του ζήτω, τον αποθεώνουν. Όχι τώρα. Τώρα απλά «δρυός πεσούσης, πας ανήρ ξυλεύεται».
Αργύρης Παγαρτάνης